15/11/17

Μήπως έχω ΔΕΠΥ;


Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder, ADHD) είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή, δηλαδή σχετίζεται με την ωρίμανση του νευρικού συστήματος. Πρόκειται για μια συνήθη συμπεριφορική διαταραχή της παιδικής ηλικίας, η οποία ωστόσο παραμένει και στην ενήλικη ζωή των παιδιών με ΔΕΠΥ.

H ΔΕΠΥ στους ενήλικες είναι αρκετά δύσκολο να εντοπιστεί, καθώς δεν εκδηλώνεται εξίσου έντονα όσο στην παιδική ηλικία. Αποτέλεσμα αυτού είναι οι ενήλικες με ΔΕΠΥ να μη λαμβάνουν τη βοήθεια και την υποστήριξη που χρειάζονται για να τιθασεύσουν την έλλειψη προσοχής και την υπερκινητικότητά τους. Συνήθως μάλιστα υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καθώς τουλάχιστον 25% έχουν και κάποιον άλλον με ΔΕΠΥ στην οικογένεια. Τα πυρηνικά συμπτώματα περιλαμβάνουν υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα και ελλειμματική προσοχή και συγκέντρωση. Οι εκτιμήσεις σχετικά με την παρουσία της ΔΕΠΥ κυμαίνονται από το 4% έως το 10% του πληθυσμού. Στις πιθανές συνυπάρχουσες διαταραχές/νοσήματα συγκαταλέγονται και ειδικές μαθησιακές δυσκολίες όπως και προβλήματα διαχείρισης τόσο των οικογενειακών σχέσεων, όσο και με τους συνομηλίκους. 

Χωρίς καμία αμφιβολία, η ζωή είναι πιο δύσκολη με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής & Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ). Η ΔΕΠΥ δυσκολεύει τις σπουδές, την εργασία, τις ερωτικές και κοινωνικές σχέσεις, την καθημερινότητα, την ψυχολογία και πολλούς άλλους τομείς στη ζωή ενός ενήλικα. Είναι μια χρόνια διαταραχή που δυσκολεύει τη ζωή του ατόμου και του περιβάλλοντός του, κάτι όμως που θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί με την κατάλληλη υποστήριξη και καθοδήγηση.

Μήπως έχω ΔΕΠΥ;

Αν το παραπάνω ερώτημα προκύπτει στην ενήλικη ζωή κάποιου, σημαίνει ότι δεν έλαβε τη διάγνωση όταν έπρεπε και κατά πάσα πιθανότητα πέρασε μία δύσκολη παιδική σχολική ηλικία, έχοντας δεχτεί αρνητικούς χαρακτηρισμούς σε σχέση με τις επιδόσεις ή τη συμπεριφορά του.

Κριτήρια ΔΕΠΥ στους Ενήλικες 
Διάσπαση προσοχής
  • Το άτομο κάνει συχνά λάθη, παρ’ όλο που ξέρει ότι «μπορεί καλύτερα». Χρονοβόρες δουλειές, που απαιτούν προσοχή στη λεπτομέρεια, του δημιουργούν άγχος με αποτέλεσμα να βιάζεται και να μην τσεκάρει ξανά για τυχόν λάθη και παραλήψεις.  
  • Δυσκολεύεται να ολοκληρώσει μία δουλειά που ξεκίνησε, αν δεν του κινεί το ενδιαφέρον και την αφήνει στη μέση πιάνοντας μια άλλη.
  • Δέχεται συχνά παράπονα ότι δεν προσέχει και ότι μοιάζει να "βρίσκεται στον κόσμο του".
  • Δυσκολεύεται να ακολουθήσει προφορικές και γραπτές οδηγίες.
  • Υπάρχει μία δυσκολία διαχείρισης χρόνου, με αποτέλεσμα να καθυστερεί, να χάνει ραντεβού και να δυσκολεύεται να τηρήσει υποσχέσεις και προθεσμίες.
  • Εμφανίζει συχνά αναβλητική συμπεριφορά, συχνά είσαι αφηρημένο και χάνει πράγματα.
  • Δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί αν το διακόψουν και ονειροπολεί.
  • Εμφανίζονται συχνά προβλήματα μνήμης.
  • Εμφανίζονται δυσκολίες στην οργάνωση με συνακόλουθη απογοήτευση και αποφευκτική διάθεση.
  • Οι γύρω του πιστεύουν ότι θα τα κατάφερνε αν προσπαθούσε ή νοιαζόταν λίγο παραπάνω.
Υπερκινητικότητα
  • Δεν μπορεί να μείνει εύκολα ακούνητο, ειδικά αν περιμένει κάπου, και κουνά χέρια, πόδια, αλλάζει στάση κλπ. Νιώθει εκνευρισμό όταν πρέπει να περιμένει και προτιμά τη δράση.
  • Οι γύρω του παραπονιούνται για τον έντονο ρυθμό του και για το ότι δε χαλαρώνει ποτέ.
  • Αισθάνεται την ανάγκη να αποδράσει.
  • Μιλά γρήγορα, διακόπτει, μακρηγορεί ή βρίσκει άλλους τρόπους να κυριαρχεί στην κουβέντα και να κρύβει την κοινωνική του αδεξιότητα.
Παρορμητικότητα
  • Πετάγεται να απαντήσει από φόβο μήπως ξεχάσει. Ανυπομονεί να τελειώσει ο άλλος και λέει πράγματα χωρίς να τα πολυσκεφτεί. 
  • Δεν έχει υπομονή και εκνευρίζεται όταν κάποιος είναι αργός σε κάτι. Μπορεί να βρίσκει να κάνει κάτι συνέχεια ώστε να μη νιώθει τη δυσφορία του να περιμένει. 
  • Ξοδεύει παρορμητικά και δυσκολεύεται να μείνει μέσα στο πλαίσιο του προϋπολογισμού.
  • Αναζητά την ένταση και βαριέται εύκολα.
Συχνά:
  • Έχει εκρήξεις θυμού και συναισθηματικές μεταπτώσεις. Παρουσιάζει μεγάλη συναισθηματική αστάθεια μέσα στην ίδια τη μέρα (που δεν είναι μέρος μιας συναισθηματικής διαταραχής) και πολύ έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις, που ξαφνιάζουν τους άλλους και που γρήγορα εξανεμίζονται.
  • Αντιμετωπίζει γενικότερες δυσκολίες στις σπουδές του και στα επαγγελματικά του όπου πολλές αποτυχίες και αλλαγές κατεύθυνσης του δημιουργούν μια αίσθηση ανευθυνότητας και χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Ανάλογα με τα συμπτώματα που κυριαρχούν η ΔΕΠΥ διακρίνεται σε τρεις τύπους: τον Απρόσεκτο, τον Υπερδραστήριο/ παρορμητικό και τον Συνδυασμένο.

Αν υπάρχει διάγνωση της ΔΕΠΥ από την παιδική σας ηλικία, τότε είστε από τους τυχερούς, γιατί θα έχετε βρει το δρόμο να την αντιμετωπίσετε. Αν όμως αναρωτιέστε, γιατί βλέπετε ότι πολλά από τα συμπτώματά της ανταποκρίνονται σε σας, τότε πρέπει να ενεργήσετε άμεσα αναζητώντας ειδικούς που γνωρίζουν τη συγκεκριμένη διαταραχή.

Τι μπορούμε να κάνουμε για αυτό;

Οι θεραπευτικές επιλογές για τους ενήλικες με ΔΕΠΥ περιλαμβάνουν τη φαρμακευτική αγωγή, τη συμβουλευτική/ ψυχοπεραπεία ή και συνδυασμό των δύο μεθόδων. Για τη διαχείριση της ΔΕΠΥ συνήθης πρακτική αποτελούν η συμπεριφορική θεραπεία, η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία (Cognitive Behavioural Therapy, CBT), η διαπροσωπική ψυχοθεραπεία, η οικογενειακή θεραπεία, οι σχολικές παρεμβάσεις, η εκπαίδευση των κοινωνικών δεξιοτήτων και η κατάρτιση ως προς τη γονική διαχείριση. Μερικές φορές παρέχεται ειδικευμένη συμβουλευτική σε σχολεία και ιδρύματα, ενώ άλλες φορές εμπλέκονται και οι κλάδοι της εργοθεραπείας και της λογοθεραπείας στην παροχή βοήθειας. 

Συγκεκριμένα, η αναγνώριση και η αποδοχή, μέσα από τη σωστή διάγνωση ενός εξειδικευμένου επαγγελματία ψυχικής υγείας είναι όπως πάντα το πρώτο βήμα. Η εκπαίδευση σχετικά με τη διαταραχή και η ενημέρωση του στενού μας περιβάλλοντος γι’ αυτήν είναι εξίσου σημαντική. Κατανοώντας τη ΔΕΠΥ, μπορούν μαζί να οργανώσουν μια στρατηγική αντιμετώπισης των προβλημάτων με αποδοχή των ιδιαιτεροτήτων του ατόμου λόγω της διαταραχής και με περισσότερη υπομονή. Η απενοχοποίησή μας από βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις του τύπου «είμαι τεμπέλης, κακομαθημένος, ανεύθυνος» κλπ., μας βοηθά να διαχωρίσουμε τις πράξεις από τις προθέσεις μας. Μέσα από την ψυχοθεραπεία επαναπροσδιορίζουμε τον εαυτό μας σε σχέση με τις ιδιαιτερότητες της ΔΕΠΥ, τον κατανοούμε περισσότερο, η αυτοπεποίθησή μας ενισχύεται και θέτουμε πιο ρεαλιστικούς στόχους. Βλέπουμε καθαρά και αποδεχόμαστε τα ελλείμματα και τις αδυναμίες μας και η ισορροπία μεταξύ ενσυναίσθησης (empathy) και υπευθυνότητας μας οδηγεί σε μία καλύτερη σχέση με τον εαυτό μας.


ΔΕΠΥ ενηλίκων: Το τεστ των 6 ερωτήσεων

Ένα νέο και εξαιρετικά σύντομο τεστ, το οποίο αναπτύχθηκε από συμβουλευτική επιτροπή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας σε συνεργασία με ανεξάρτητους ψυχιάτρους, αποσκοπεί στην ευκολότερη διάγνωση της ΔΕΠΥ στους ενήλικες. Το τεστ περιλαμβάνει μόλις 6 ερωτήσεις και βασίζεται στα επικαιροποιημένα κριτήρια διάγνωσης της διαταραχής, όπως αυτά περιγράφονται στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5). 

Οι 6 ερωτήσεις που περιλαμβάνει το τεστ είναι οι εξής:

  1. Πόσο συχνά δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε σε αυτό που σας λένε, ακόμη κι αν κάποιος σας μιλά ευθέως;
  2. Πόσο συχνά σηκώνεστε από τη θέση σας σε περιστάσεις όπου απαιτείται να παραμείνετε ακίνητοι για αρκετή ώρα (π.χ. κατά τη διάρκεια μιας επαγγελματικής συνάντησης);
  3. Πόσο συχνά αντιμετωπίζετε δυσκολία να εκτονωθείτε ή να χαλαρώσετε στον ελεύθερο χρόνο σας;
  4. Όταν κάνετε μια συζήτηση, πόσο συχνά πιάνετε τον εαυτό σας να τελειώνει τις προτάσεις του συνομιλητή σας πριν προλάβει να το κάνει ο ίδιος;
  5. Πόσο συχνά αναβάλλετε τις υποχρεώσεις σας μέχρι την τελευταία στιγμή; 
  6. Πόσο συχνά πιάνετε τον εαυτό σας να εξαρτάται από τρίτους όσον αφορά την οργάνωση της ζωής ή τη διευθέτηση των υποχρεώσεών σας;
Οι πιθανές απαντήσεις στις παραπάνω ερωτήσεις κυμαίνονται σε πέντε κλίμακες: «ποτέ», «σπάνια», «μερικές φορές», «συχνά» και «πολύ συχνά». Κάθε «ποτέ» παίρνει 0 βαθμούς, κάθε «σπάνια» 1 βαθμό κ.ο.κ. (μέγιστη βαθμολογία 30). Βαθμολογία14 βαθμών και άνω θεωρείται επαρκής ώστε να δικαιολογείται περαιτέρω εξέταση/αξιολόγηση από ειδικό.






Δώρα Αναστασίου
Ψυχολόγος